5 lekcji z życia nastoletniego Benjamina Franklina
"Doświadczenie to droga szkoła, ale głupcy w żadnej innej uczyć się nie chcą, a i w tej ledwie co potrafią." - Benjamin Franklin, Poor Richard's Almanack (1743).
Od lat fascynuję się Benjaminem Franklinem. Jeśli zajrzysz do mojego bio na Substacku, znajdziesz tam zdanie: fan Epikteta i Benjamina Franklina.
To nie jest przypadkowy opis. Nagrałem kiedyś wiele odcinków o Franklinie, znajdziesz je na stronie podcastu Lepiej Teraz. (w prawym, górnym rogu jest lupka i wpisz tam hasło “franklin”)
A teraz wróciłem do niego na poważnie: nagrywam wieloodcinkową serię o całym jego życiu, od bostońskiego dzieciństwa po ostatnie chwile. Cztery odcinki już czekają na Ciebie. Piąty publikuję w ten czwartek.
Dlaczego akurat on?
Bo Franklin to najczystszy przykład człowieka, który wymyślił siebie sam. Bez koneksji tatusia, bez majątku i formalnego dyplomu. Piętnaste dziecko wytwórcy świec i mydła. Dwa lata szkoły w całym życiu. A skończył jako drukarz, pisarz, biznesmen, wynalazca i dyplomata, którego szanowała cała Europa.
Sam po czterdziestce wywróciłem swoje życie do góry nogami i wiem, jak smakuje start od zera w wieku, w którym “wypada już coś osiągnąć”. I właśnie dlatego młody Franklin tak mnie porusza. Bo wszystkie jego najważniejsze lekcje wydarzyły się, zanim skończył 20 lat. I każda z nich działa dziś tak samo jak w 1723 roku.
Wybrałem dla Ciebie te, które uważam za najbardziej ponadczasowe. Wszystkie pochodzą z pierwszych 4 odcinków mojej serii o Franklinie.
1. Nic nie jest pożyteczne, co nie jest uczciwe
Mały Ben z kolegami zbudował w nocy pomost do łowienia rybek. Sprytnie, sprawnie, z inżynierskim rozmachem. Problem w tym, że kamienie ukradli z pobliskiej budowy. O dziwo ojciec go nie skrzyczał.
Powiedział mu tylko, że projekt zbudowany na cudzej krzywdzie nie jest żadnym sukcesem, choćby był genialny. Franklin zapamiętał to na całe życie: nic nie jest pożyteczne, co nie jest uczciwe. Ile znasz dziś “sprytnych” biznesów, które upadły dokładnie na tym?
2. Nie przepłacaj za swój gwizdek
7- letni Ben oddał wszystkie swoje monety za gwizdek, który zachwycił go na straganie. W domu rodzeństwo wyliczyło mu, że zapłacił 4 razy za dużo. Płakał z upokorzenia. Ale dorosły Franklin zrobił z tej porażki narzędzie. Do końca życia, patrząc na ludzi rujnujących się dla statusu, kariery czy poklasku, mówił sobie:
Ten człowiek płaci za dużo za swój gwizdek. Zadaj sobie dziś jedno pytanie: za jaki gwizdek właśnie przepłacasz?
3. Nie czekaj na nauczyciela
Nastoletni Franklin chciał pisać lepiej. Na szkołę nie starczyło pieniędzy, nie ukończył kursów i nie miał mentora. Miał za to jeden numer angielskiego “Spectatora” i własny upór.
Wymyślił więc autorską metodę pisania:
Czytał esej
Robił notatki
Odkładał tekst na kilka dni
Potem próbował odtworzyć go własnymi słowami
Porównywał swoją wersję z oryginałem i poprawiał błędy
Przerabiał prozę na wiersze i z powrotem, żeby zmusić się do szukania nowych słów.
Mieszał notatki i układał je od nowa, żeby uczyć się porządku myśli.
Chłopak, który sam nauczył się pisać terminując w drukarni brata, kilkadziesiąt lat później współredagował Deklarację Niepodległości. Samokształcenie to nie hobby. To system. Opisuję go krok po kroku w drugim odcinku serii.
4. Kto umie pisać, ten ma głos
16 - letni Ben wiedział, że brat nigdy nie opublikuje tekstów młodszego czeladnika. Więc stworzył Silence Dogood: fikcyjną wdowę w średnim wieku. Listy podsuwał nocą pod drzwi drukarni. Cały Boston ją czytał. Dorośli mężczyźni zgadywali, który uczony stoi za tym piórem.
A był to nastolatek składający czcionki na zapleczu.
Zwróć uwagę na 2 rzeczy:
Po pierwsze: Dobre pióro to potęga. Nie miał nazwiska, pieniędzy ani pozycji, a mimo to wpływał na całe miasto.
Po drugie: Anonimowość sprawiła, że oceniano tekst, nie metrykę autora. Jego praca obroniła się sama.
Jeśli budujesz dziś markę osobistą i narzekasz, że nikt Cię nie zna: Franklin nie miał nawet własnego nazwiska na start. Miał tylko dobre teksty.
5. Moment przełomu to decyzja, nie nastrój
17- letni Ben był w potrzasku. Brat go bił i upokarzał, a gdy Ben zbiegł, obszedł wszystkich drukarzy w Bostonie, żeby nikt go nie zatrudnił. Klasyczny punkt zerowy: potwierdzony talent, ale zamknięte drzwi.
Co zrobił?
Sprzedał swoje ukochane książki, żeby kupić bilet na statek. I zniknął. Bez planu B, bez znajomości, z kilkoma monetami w kieszeni.
Zapłacił za to konkretną cenę: zerwanie z rodziną i miastem, do którego już nigdy nie wrócił na stałe. Każda wielka zmiana kosztuje. Pytanie nie brzmi, czy zapłacisz, tylko czy wiesz, czym płacisz i za co.
Po drodze zdarzyła się jeszcze jedna scena, którą uwielbiam.
Ben jako zaprzysięgły wtedy wegetarianin, poczuł zapach smażonego dorsza i... znalazł sobie filozoficzne uzasadnienie, żeby go zjeść. Skomentował to potem bezlitośnie: jak wygodnie być rozumnym stworzeniem, skoro potrafi ono znaleźć rację dla wszystkiego, co ma ochotę zrobić.
300 lat później nadal robimy dokładnie to samo. Tylko nazywamy to “elastycznością”.
A w czwartek: 3 bułki i nowe życie
Na koniec zostawiam Ci obraz, od którego zacznie się piąty odcinek serii.
Październik 1723. Brudny, przemoczony Franklin schodzi ze statku w Filadelfii. Za ostatnie pensy kupuje trzy ogromne bułki: jedną je, dwie niesie pod pachami. Z progu jednego z domów śmieje się z niego dziewczyna.
Ta dziewczyna zostanie kiedyś jego żoną. A ten śmieszny chłopak z bułkami: najsłynniejszym Amerykaninem swojej epoki.
Kiedy zaczynałem nagrywać podcast w 2016 roku, moje pierwsze odcinki też wyglądały jak te trzy bułki. Do dziś przyprawiają mnie o rumieniec. Ale nie usunąłem ich. Są świadectwem drogi, którą przeszedłem.
Bo początki zawsze wyglądają niezgrabnie. Franklin o swoich napisał wprost:
Deborah “uważała, niewątpliwie słusznie”, że wyglądam dziwnie i śmiesznie.
Nie tłumaczył się, nie upiększał. Przyznał jej rację i poszedł dalej.
Co wydarzy się między tym śmiesznym porankiem a dniem, w którym siedemnastolatek bez grosza zacznie jadać obiady u najpotężniejszego człowieka w kolonii?
O tym w czwartek.
Usłyszysz w nim też o pierwszych bolesnych błędach Bena z pieniędzmi i o pewnym gubernatorze, którego obietnice odmienią jego życie w sposób, jakiego się nie spodziewasz.
Pilnuj czwartku! (opublikuję 5-ty odcinek serii)
4 pierwsze odcinki serii już na Ciebie czekają. Znajdziesz w nich znacznie więcej niż te lekcje:
epidemię, która podzieliła Boston,
brata w więzieniu i szesnastolatka prowadzącego samodzielnie gazetę,
ucieczkę, która przesądziła o wszystkim.
Zasubskrybuj podcast Lepiej Teraz już teraz, a piąty odcinek sam przypomni Ci się w czwartek:
Każdy odcinek nagrywam sam, w oparciu o źródła: autobiografię Franklina i najlepsze biografie.
Jeśli takie historie dają Ci wartość, możesz współtworzyć ten podcast jako Mecenas na patronite.pl/podcastlepiejteraz albo postaw mi symboliczną kawę na suppi.pl/lepiejteraz.
Ta seria powstaje dzięki Tobie.
A na koniec pytanie w duchu Franklina: którą z tych lekcji możesz zastosować w swoim życiu już dziś?
Radek